Socjalizm, kapitalizm, transformacja: teoria przejścia

W tej książce Leszek Balcerowicz przechodzi od praktyka do teoretyka: systematyzuje wiedzę o tym, czym różnią się gospodarki socjalistyczna i kapitalistyczna oraz co musi się wydarzyć, by przejść od jednej do drugiej. To próba wyciągnięcia z polskiego doświadczenia wniosków uniwersalnych — takich, które da się zastosować także poza Europą Środkową.

Systemy różnią się bodźcami

Balcerowicz pokazuje, że różnica między socjalizmem a kapitalizmem to nie tylko kwestia własności formalnej, lecz przede wszystkim struktury bodźców. W socjalizmie decyduje plan i polityczna lojalność; w kapitalizmie — ceny, zysk i konkurencja. Transformacja polega na zmianie tych bodźców, a prywatyzacja jest jej sercem, bo to własność najsilniej kształtuje, komu i za co się opłaca starać.

Uniwersalne i kontekstowe warunki

Autor rozróżnia to, co w reformach uniwersalne (potrzeba stabilizacji, liberalizacji i prywatyzacji), od tego, co zależne od kontekstu (tempo, kolejność, warunki początkowe). To wyważone ujęcie chroni przed dwoma błędami: wiarą w jeden idealny model dla wszystkich oraz relatywizmem, który każe uznać, że „u nas rynek nie zadziała”. Dla Polski to zaproszenie, by o SSP myśleć chłodno, w kategoriach bodźców, a nie emocji.

Źródło: Leszek Balcerowicz, „Socialism, Capitalism, Transformation” (CEU Press, 1995) · ← wróć do: Analizy: Polska i CEE