Korupcja: skąd naprawdę bierze się łapówka

Shleifer i Vishny przedstawiają ekonomiczny model korupcji, który tłumaczy jej mechanizm lepiej niż moralne oburzenie. Ich teza: korupcja rodzi się tam, gdzie urzędnik kontroluje dostęp do czegoś, co ma wartość — koncesji, zamówienia, pozwolenia. Im więcej takich „bramek” trzyma państwo, tym więcej okazji do pobierania łapówek. Korupcja to nie kwestia „złych ludzi”, lecz struktury władzy.

Nieprzejrzystość jako paliwo

Autorzy pokazują, że nieprzejrzysty proces — na przykład niejawna prywatyzacja czy uznaniowe rozdzielanie kontraktów — jest idealnym środowiskiem dla korupcji. Gdy reguły są mętne, a decyzje zapadają za zamkniętymi drzwiami, łapówka staje się sposobem „załatwienia” sprawy. Przejrzystość i zmniejszenie liczby uznaniowych decyzji to najskuteczniejsze antidotum.

Bezpośrednia lekcja dla SSP

Ten model celnie opisuje ryzyko rozbudowanego sektora spółek Skarbu Państwa. Każda państwowa firma to zestaw „bramek” — stanowisk, kontraktów, sponsoringów — które politycy mogą rozdzielać. To struktura, która wręcz zaprasza do korupcji i kumoterstwa. Shleifer i Vishny podpowiadają, że najlepszą profilaktyką antykorupcyjną nie są kolejne komisje, lecz zmniejszenie liczby okazji: mniej państwowej własności, więcej przejrzystych, automatycznych reguł.

Źródło: Corruption, Shleifer & Vishny (QJE, 1993) · ← wróć do: Analizy: świat i teoria