Niewidzialna ręka kontra chwytająca ręka

Timothy Frye i Andrei Shleifer proponują trzy modele państwa w gospodarce transformacji. Idealny to „niewidzialna ręka” — państwo, które tworzy reguły i usuwa się w cień. Realny bywa gorszy: „pomocna ręka” (państwo aktywnie steruje) lub — najgorsza — „chwytająca ręka”, która zamiast wspierać rynek, wykorzystuje swoją pozycję do przejmowania rent ekonomicznych.

Kiedy państwo staje się hamulcem

Autorzy pokazują, że tam, gdzie prywatyzacja była zbyt powolna lub nieprzejrzysta, państwo osuwało się w tryb „chwytającej ręki”: urzędnik zamiast egzekwować reguły, handlował koncesjami i przywilejami. Taki układ nie tylko dusi przedsiębiorczość, ale też odwraca role — państwo staje się głównym hamulcem rozwoju, a nie jego motorem.

Lustro dla polskiego sektora SSP

Model „chwytającej ręki” celnie opisuje ryzyko rozbudowanego sektora spółek Skarbu Państwa. Gdy państwo jest jednocześnie regulatorem, właścicielem i klientem, granica między wspieraniem gospodarki a przechwytywaniem renty się zaciera. Frye i Shleifer podpowiadają, że najlepszą ochroną przed „chwytającą ręką” jest ograniczenie liczby okazji, które państwo ma do sięgania po cudze — czyli mniej państwowej własności, a więcej przejrzystych reguł.

Źródło: The Invisible Hand and the Grabbing Hand, Frye & Shleifer (1997) · ← wróć do: Analizy: Polska i CEE