Własność państwowa kontra prywatna: werdykt danych

Andrei Shleifer zestawia teorię z dowodami i pyta wprost: kto gospodaruje lepiej — właściciel prywatny czy państwo? Jego odpowiedź, oparta na porównaniach z wielu krajów i sektorów, jest jasna, choć zniuansowana: własność prywatna zwykle prowadzi do lepszych wyników, bo lepiej ustawia bodźce menedżerów. Ale Shleifer nie jest ideologiem — wskazuje też obszary, w których własność państwowa bywa uzasadniona.

Bodźce, nie ideologia

Sedno tkwi w bodźcach. Prywatny właściciel czerpie zysk z oszczędności i innowacji, więc ich szuka. Menedżer państwowy odpowiada przed politykiem, więc dba o zatrudnienie, spokój i przychylność władzy. To nie kwestia charakteru ludzi, lecz struktury, w jakiej działają. Prywatyzacja zmienia strukturę — i dlatego zmienia zachowania.

Gdzie państwo może zostać

Shleifer uczciwie zaznacza granice: przy monopolach naturalnych, dobrach publicznych czy sytuacjach, gdy jakości nie da się zapisać w umowie, prywatny właściciel może ciąć koszty kosztem klienta. To ważny niuans dla Polski — nie każda spółka Skarbu Państwa musi być natychmiast sprzedana. Ale to argument za starannym rozróżnianiem, a nie za trzymaniem wszystkiego „na wszelki wypadek”. Domyślną odpowiedzią jest własność prywatna; państwowa wymaga uzasadnienia.

Źródło: State versus Private Ownership, A. Shleifer (JEP, 1998) · ← wróć do: Analizy: świat i teoria